Ky dokument paraqet një përmbledhje kronologjike dhe shkencore të evolucionit të udhëzimeve ushqimore dhe piramidave ushqimore nga vitet 1950 deri në 2025, duke reflektuar ndryshimet në njohuritë shkencore, epidemiologjinë e sëmundjeve kronike dhe qasjet e shëndetit publik.
1950–1960 | Udhëzimet bazë ushqimore
Fokusi kryesor ishte parandalimi i mungesave ushqimore pas Luftës së Dytë Botërore. Ushqyerja synonte sigurimin e kalorive, proteinave dhe vitaminave bazë. Nuk ekzistonte ende një model vizual i strukturuar si piramidë.
1970–1980 | Fillimi i frikës nga yndyrnat
Studimet e para mbi sëmundjet kardiovaskulare sollën reduktimin e yndyrnave totale dhe kolesterolit. Fillon orientimi drejt dietave low-fat.
1992 | Piramida Ushqimore Klasike (USDA)
Piramida më e njohur globale. Baza përbëhej nga drithërat dhe karbohidratet, ndërsa yndyrnat dhe sheqernat vendoseshin në majë. Më vonë u kritikua për lidhje me rritjen e obezitetit dhe diabetit.
2005 | Piramida e personalizuar (MyPyramid)
Përfshiu aktivitetin fizik dhe konceptin e personalizimit, por ishte komplekse dhe e vështirë për t’u kuptuar nga publiku i gjerë.
2011 | MyPlate
Zëvendësoi piramidën me modelin e pjatës. Qasje më praktike, por pa dallim të qartë midis cilësisë së ushqimeve (integrale vs të rafinuara).
2015–2020 | Piramidat alternative (Mesdhetare & Harvard)
Fokus te cilësia e ushqimit, yndyrnat e shëndetshme, proteinat bimore dhe balanca metabolike. Konsiderohen më të afërta me evidencën shkencore moderne.
2025 | Piramida e re / Piramida e përmbysur
Thekson ‘real food’, reduktimin e ushqimeve ultra-të përpunuara dhe rrit rolin e proteinës. Shoqërohet me debat intensiv shkencor mbi shëndetin kardiovaskular dhe qëndrueshmërinë mjedisore.
Përfundim
Evolucioni i piramidave ushqimore reflekton zhvillimin e shkencës së nutricionit. Nga fokusi në sasi dhe mungesa ushqimore, qasja moderne synon cilësinë, personalizimin dhe parandalimin e sëmundjeve kronike, duke mbetur ende objekt diskutimi dhe rishikimi shkencor.
Leave a comment